鈥濨adania nad natur膮 i przyczynami bogactwa narod贸w鈥 TOM I Streszczenie 馃摃

鈥濨adania nad Natur膮 i przyczynami bogactwa narod贸w”, jest najwa偶niejszym dzie艂em Adama Smitha, pierwszego ekonomisty. Opublikowana po raz pierwszy w 1776 roku ksi膮偶ka przedstawia jeden z pierwszych na 艣wiecie zebranych opis贸w tego, co buduje bogactwo narod贸w, a dzi艣 jest fundamentalnym dzie艂em ekonomii klasycznej. Ksi膮偶ka dotyka tak szerokich temat贸w, jak podzia艂 pracy, produktywno艣膰 i wolny rynek w czasach rewolucji przemys艂owej.

Nale偶y pami臋ta膰, 偶e dzie艂o 鈥濨adania nad natur膮 i przyczynami bogactwa narod贸w鈥 zosta艂a napisana w XVIII wieku, w innych realiach, a to co teraz wydaje si臋 oczywiste by艂o czym艣 zupe艂nie nowym.

Co znajdziesz w tym artykule?

KSI臉GA I
鈥濨ADANIA NAD NATUR膭 I PRZYCZYNAMI BOGACTWA NAROD脫W鈥

badania nad natur膮 i przyczynami bogactwa narod贸w

鈥濷 przyczynach rozwoju si艂y produkcyjnej pracy i o zasadach wed艂ug kt贸rych jej produkt dzieli si臋 w spos贸b naturalny pomi臋dzy r贸偶ne warstwy ludno艣ci鈥

Ksi臋ga I, Rozdzia艂 1: 鈥濷 Podziale Pracy鈥

  • Wed艂ug Adama Smitha, jednym z g艂贸wnych przyczyn zamo偶no艣ci kraj贸w jest 鈥瀙odzia艂 pracy鈥. Polega to na tym, 偶e posiadaj膮c wyspecjalizowanych ludzi do poszczeg贸lnych zada艅, jest bardziej produktywne ni偶 posiadanie grupy ludzi, kt贸rzy staraj膮 si臋 wykonywa膰 dobrze ka偶d膮 prac臋.
  • Autor wyja艣nia my艣l na przyk艂adzie producent贸w szpilek w Anglii. Amator, kt贸ry nic nie wie o robieniu szpilek, prawdopodobnie zrobi jedn膮 przyzwoit膮 szpilk臋 dziennie. Jednak偶e w sytuacji, gdy zast膮pimy amatora kilkoma pracownikami, kt贸rzy b臋d膮 wykonywa膰 tylko jedno zadanie, przyk艂adowo pracownik do rozci膮gania druta, pracownik do przycinania go, kolejny do nacinania itd., to mo偶emy robi膰 tysi膮ce szpilek dziennie.

Ksi臋ga I, Rozdzia艂 2: 鈥濷 藕r贸dle podzia艂u pracy鈥

  • Kolejna przyczyna bogactwa narod贸w to prowadzenie otwartego handlu z innymi krajami oraz lud藕mi. Dla Adama Smitha jest to niesamowicie istotne, twierdzi, 偶e bogaty nar贸d bez handlu nie mo偶e istnie膰. Ponadto uwa偶a, 偶e wszystkie najmniej rozwini臋te kraje s膮 najbardziej podejrzliwe w handlu mi臋dzynarodowym.
  • Producent potrzebuje te偶 innych d贸br ni偶 te, kt贸re sam wytwarza. Przyk艂adowo producent spodni potrzebuje czego艣 wi臋cej ni偶 tylko spodni. Dlatego musi wyprodukowa膰 wi臋cej spodni, ni偶 potrzebuje, aby nadwy偶k臋 wymieni膰 na inne dobra, takie jak jedzenie, mieszkanie, lub po prostu na pieni膮dze.
  • Wa偶ne, aby ludzie wykonywali prace, w kt贸rych s膮 lepsi od innych, poniewa偶 mog膮 wykorzystywa膰 swoje umiej臋tno艣ci do tworzenia produkt贸w lub us艂ug, kt贸re mog膮 wymieni膰 na rzeczy, kt贸rych potrzebuj膮. Adam Smith uwa偶a, 偶e to klucz do bogactwa.

Ksi臋ga I, Rodzi艂a 3: 鈥濸odzia艂 pracy jest ograniczony rozleg艂o艣ci膮 rynku鈥

  • Producent musi produkowa膰 nadwy偶k臋, aby wymienia膰 swoje produktu na inne dobra, ale nale偶y pami臋ta膰, 偶e rynek ma swoje ograniczenia, te ograniczenia szkocki filozof nazywa 鈥瀝ozleg艂o艣ci膮 rynku鈥. Je偶eli producent b臋dzie produkowa膰 co艣, co nie jest przydatne konsumentom, to nie wymieni ich na 偶adne inne dobro.
  • G艂贸wnym ograniczeniem podzia艂u pracy, a rozleg艂o艣ci膮 ryku jest miejsce zamieszkania. Ekspert w oraniu ziemi prawdopodobnie nie b臋dzie mieszka膰 w 艣rodku wielkiego miasta, poniewa偶 nie ma w pobli偶u ziemi do orania. Wyprowadzi si臋 do miejsca, w kt贸rym ludzie b臋d膮 potrzebowa膰 takich us艂ug.
  • Na koniec Adam Smith pisze r贸wnie偶 o zaletach prowadzenia produkcji w pobli偶u wody. Umo偶liwia to o wiele 艂atwiejszy transport towar贸w ni偶 drog膮 l膮dow膮. Nawet dzisiaj wi臋kszo艣膰 du偶ych miast na 艣wiecie znajduje si臋 w pobli偶u wody, kt贸r膮 艂odzie mog膮 wykorzystywa膰 do transportu.

Ksi臋ga I, Rozdzia艂 4: 鈥濷 pochodzeniu i zastosowaniu pieni膮dza鈥
鈥濨adania nad natur膮 i przyczynami bogactwa narod贸w鈥

  • Je偶eli producent robi tysi膮c kurtek rocznie, to ostatecznie sko艅czy rok z nadwy偶k膮 kurtek w wysoko艣ci 999 sztuk. Dlatego producent b臋dzie chcia艂 wymieni膰 nadwy偶k臋 na inne dobra, kt贸rych potrzebuje na przyk艂ad bochenek chleba.
    Dlaczego zamiast wymiany kurtek na bochenek chleba w transakcji musz膮 bra膰 udzia艂 pieni膮dze?
  • Co w sytuacji, gdy jedynymi osobami, kt贸re chc膮 kurtki, s膮 tylko piekarze? Co, je艣li ten producent chce czego艣 wi臋cej ni偶 kurtek i chleba? W艂a艣nie dlatego potrzebujemy czego艣 po艣redniego, co umo偶liwi nam wymian臋 u ludzi, kt贸rzy nie chc膮 kurtek.
  • Adam Smith pisze o tym, 偶e pieni膮dze istniej膮 od wielu tysi臋cy lat w r贸偶nych formach zale偶nie od spo艂eczno艣ci. Wykorzystywane w tym celu by艂y muszle, metale oraz inne przedmioty. Ostatecznie ze wszystkich rzeczy wykorzystywanych jako waluta wygra艂y metale, poniewa偶 ci臋偶ko je znale藕膰, s膮 trwa艂y oraz trudne w obr贸bce.
  • G艂贸wn膮 wad膮 metalu jako waluty by艂o to, 偶e przed ka偶d膮 transakcj膮 musia艂y by膰 wa偶one.

Ksi臋ga I, Rozdzia艂 5: 鈥濷 rzeczywistej i nominalnej cenie towar贸w, czyli o ich cenie wyra偶onej w pracy i ich cenie wyra偶onej w pieni膮dzu鈥

  • Ten rozdzia艂 Adam Smith rozpoczyna od przypomnienia nam, 偶e ludzie s膮 bogaci lub biedni w zale偶no艣ci od tego, na ile rzeczy mog膮 sobie pozwoli膰.
  • Uwa偶a, 偶e warto艣膰 pieni膮dza powinna by膰 oceniana poprzez to, ile dobra mo偶emy za nie naby膰. Jednocze艣nie uwa偶a, 偶e warto艣ci膮 pieni膮dza jest praca, za kt贸r膮 mo偶emy wytworzy膰 dane dobro. Czyli nie p艂acimy za produkt, tylko za prac臋 w艂o偶on膮 w wytworzenie danego dobra. Te rozbie偶ne teorie zmusi艂y autora do podzia艂u mi臋dzy 鈥瀝zeczywist膮鈥, a 鈥瀗ominaln膮鈥 warto艣ci膮.
  • Wed艂ug Adama Smitha warto艣膰 nominalna to kwota, kt贸r膮 musisz za co艣 zap艂aci膰. Przyk艂adowo gaz czasami dro偶eje, a czasami staje si臋 ta艅szy, wi臋c jego warto艣膰 nominalna ro艣nie i maleje.
  • Warto艣膰 realna to warto艣膰 powi膮zana z realnymi potrzebami cz艂owieka. Realn膮 warto艣ci膮 jest ilo艣膰 niezb臋dnych rzeczy, takich jak jedzenie i schronienie, kt贸r膮 mo偶emy za to zdoby膰.

Ksi臋ga I, Rozdzia艂 6: 鈥濷 cz臋艣ciach sk艂adowych ceny towar贸w鈥

  • Istniej膮 trzy rzeczy, kt贸re sk艂adaj膮 si臋 na cen臋 ka偶dego produktu:
    • Praca– nak艂ad pracy potrzebny do wytworzenia produktu,
    • Zysk– zysk, kt贸ry firma chce osi膮gn膮膰,
    • Wynajem– za budynki lub maszyny.
  • Praca: Dlaczego niekt贸re p艂ace s膮 lepiej p艂atne od innych? Adam Smith podaje kilka powod贸w, przez kt贸re praca jest op艂acana w r贸偶nym stopniu. Najbardziej oczywisty pow贸d to trudno艣膰 w wykonaniu danej pracy. Kolejnym powodem jest to, 偶e niekt贸re prace wymagaj膮 wi臋cej umiej臋tno艣ci oraz wiedzy od innych.
  • Zysk: W pierwszych spo艂eczno艣ciach ludzie mogli zachowa膰 ca艂y wypracowany zysk dla siebie, ale gdy niekt贸rzy zacz臋li gromadzi膰 zapasy (bogactwo), to mogli przekaza膰 te oszcz臋dno艣ci, na to by inni wykonywali prac臋 za nich. Wtedy to zacz臋li istnie膰 szefowie, kt贸rzy pobierali cz臋艣膰 zysk贸w od swoich robotnik贸w.
  • Wynajem: Gdy powsta艂a w艂asno艣膰 prywatna, ludzie bez ziemi i mieszkania musieli p艂aci膰 czynsz, aby m贸c mieszka膰 na ziemi lub w budynkach os贸b, kt贸re je posiada艂y- tak powstali w艂a艣ciciele.

Ksi臋ga I, Rozdzia艂 7: 鈥濷 Naturalnej i Rynkowej Cenie Towar贸w鈥

W ka偶dym kraju, prowincji czy mie艣cie istnieje przeci臋tna p艂aca, kt贸r膮 otrzymuj膮 pracownicy, wykonuj膮c okre艣lony zaw贸d. To jest to, co dzisiaj nazwaliby艣my rynkow膮 wycen膮 pracy. Jednak偶e Adam Smith nazywa to 鈥瀗aturalna鈥 wycen膮 pracy. Wed艂ug autora przeci臋tna p艂aca dzia艂a w ten sam spos贸b co ceny produkt贸w oraz wynajmu. Wszystkie wymienione rzeczy zale偶膮 od prawa popytu i poda偶y.

Naturalna cena towar贸w:

  • Przyk艂adowo w sytuacji, gdy producent ma du偶o o艂贸wk贸w do sprzedania, ale nikt nie chce ich kupi膰, to wtedy jest wysoka poda偶 i niski popyt. To spowoduje, 偶e cena o艂贸wk贸w b臋dzie spada膰, poniewa偶 ludzie ich nie potrzebuj膮. Z ka偶d膮 osob膮 potrzebuj膮c膮 o艂贸wk贸w cena b臋dzie wzrasta膰. Je偶eli poda偶 o艂贸wk贸w wyczerpie si臋 w momencie, gdy popyt ludzi ro艣nie, to cena uro艣nie jeszcze bardziej, poniewa偶 ludzie b臋d膮 zdesperowani, aby kupi膰 chocia偶 jeden o艂贸wek.
  • Ilekro膰 cena produktu jest bezpo艣rednim odzwierciedleniem tego, jak bardzo ludzie rzeczywi艣cie chc膮 danego dobra, to w艂a艣nie jest to, co Adam Smith nazywa naturaln膮 cen膮 tego towaru.

Rynkowa cena towar贸w:

  • W sytuacji, gdy tylko jeden producent wytwarza dane dobro na rynku, tworzy si臋 monopol. Wtedy producent mo偶e manipulowa膰 poda偶膮 produktu, aby ustali膰 cen臋, jak膮 b臋dzie chcia艂. Wtedy to cena rynkowa zaczyna oddala膰 si臋 od ceny naturalnej.
  • Te same si艂y kontroluj膮 zarobki konsument贸w. Gdy nast臋puje nag艂e o偶ywienie w bran偶y, firma musi si臋 rozwija膰, a do tego potrzebni s膮 nowi pracownicy. W zwi膮zku z tym, aby zdoby膰 nowych pracownik贸w, producent podnosi wynagrodzenie.

Wed艂ug Adama Smitha istnieje wiele czynnik贸w, kt贸re mog膮 sprawi膰, 偶e cena produktu b臋dzie wy偶sza lub ni偶sza od jego ceny naturalnej. Jednak偶e uwa偶a si臋, 偶e na d艂u偶sz膮 met臋 ceny oscyluj膮 wok贸艂 ceny naturalnej.

Ksi臋ga I, Rozdzia艂 8: „O P艂acy Roboczej”
鈥濨adania nad natur膮 i przyczynami bogactwa narod贸w鈥

  • W kolejnym rozdziale dzie艂a 鈥濨adanie nad natur膮 i przyczynami bogactwa narod贸w鈥 Adam Smith pisze o tym, jak 艂atwo szefom jest si臋 zm贸wi膰 na wsp贸lne obni偶enie p艂ac pracownikom. Co ciekawe w gazetach nigdy nie pojawia艂a si臋 informacja o obni偶eniu p艂ac. O zmianach p艂ac gazety zaczynaj膮 pisa膰 dopiero, gdy pracownicy zaczynaj膮 strajkowa膰 o podwy偶k臋.
  • Autor nie pochwala przedsi臋biorc贸w ani pracownik贸w, ale przyznaje, 偶e opinia publiczna bardziej neguje strajkuj膮cych ni偶 biznesmen贸w dzia艂aj膮cych w zmowie. Ponadto m贸wi, 偶e w d艂ugim terminie strajki zazwyczaj nie przynosz膮 pracownikom 偶adnych korzy艣ci.
  • Istnieje poziom poni偶ej, kt贸rego zarobki nie mog膮 zej艣膰 i jest to cena niezb臋dna do utrzymania pracownika przy 偶yciu. Je偶eli zarobki kiedykolwiek spadn膮 poni偶ej ceny utrzymania si臋 przy 偶yciu, pracownicy zacz臋liby wymiera膰 i przestaliby marnowa膰 czas na prac臋, kt贸ra nie pozwala im na prze偶ycie. Jednak偶e p艂ace musz膮 by膰 wy偶sze ni偶 minimalna cena utrzymania si臋 przy 偶yciu. W przeciwnym razie si艂膮 robocza nie mia艂aby pieni臋dzy na za艂o偶enie rodziny, a to spowodowa艂oby, 偶e zaczn膮 po prostu wymiera膰.
  • Rozwijaj膮ca si臋 gospodarka powoduje wzrost zapotrzebowania na pracownik贸w. A je偶eli ten popyt b臋dzie ci膮gle r贸s艂, to szefowie b臋d膮 musieli coraz wi臋cej p艂aci膰, aby przyci膮gn膮膰 pracownik贸w, kt贸rych potrzebuj膮.

Konkurencja mi臋dzy Wielk膮 Brytani膮 a Ameryk膮 P贸艂nocn膮
Konkurencja tych dw贸ch mocarstw objawia si臋 cz臋sto w dziele 鈥濨adania nad natur膮 i przyczynami bogactwa narod贸w鈥 na poziomie ekonomii oraz ekonomii politycznej. Ponadto w latach 1775- 1783 trwa艂 konflikt zbrojny mi臋dzy tymi pa艅stwami. Ostatecznie Ameryka wygra艂a na ka偶dym poziomie.

  • Ameryka rozwija艂a si臋 tak szybko, 偶e zarobki pracownik贸w podwaja艂y si臋, a nawet potraja艂y co pi臋膰 lat. W przeciwie艅stwie do Wielkiej Brytanii, kt贸ra jest bogatszym krajem, ale p艂ace stoj膮 w miejscu, poniewa偶 gospodarka ma sta艂膮 wielko艣膰 z roku na rok. Reasumuj膮c, nie chodzi o to, czy kraj jest bogaty, ale o to, czy si臋 rozwija.
  • Podsumowuj膮c, Adam Smith uwa偶a, 偶e pensje, kt贸re otrzymuj膮 pracownicy w Anglii, zyska艂y na warto艣ci, ale nie dlatego, 偶e ludzie zarabiaj膮 wi臋cej. Powodem tego jest fakt, 偶e ceny artyku艂贸w pierwszej potrzeby spad艂y.
  • W czasach autora niewolnictwo by艂o legalne, dlatego r贸wnie偶 pisze o op艂acalno艣ci takiej formy zatrudnienia. Uwa偶a, 偶e pracownicy najemni s膮 znacznie lepsi od niewolnik贸w, poniewa偶 pracownicy s膮 ta艅si. Przyk艂adowo w sytuacji, gdy niewolnik zachoruje, to jego w艂a艣ciciel ponosi koszty. W przeciwie艅stwie do sytuacji, gdy to pracownik zachoruje, poniewa偶 on sam pokrywa w艂asne wydatki. Ponadto niewolnicy nie maj膮 motywacji do ci臋偶kiej pracy, podczas gdy robotnicy pracuj膮 na wy偶sze zarobki i awanse.
  • Oczywi艣cie rozwa偶ania Adama Smitha nie maj膮 na celu segregacji rasowej, ma na celu poinformowa膰 czytelnik贸w, 偶e niewolnictwo nie ma ekonomicznego sensu.
  • Ojciec ekonomii r贸wnie偶 wspomina o tym, 偶e weekendy w standardowym tygodniu pracy powinny by膰 wolne. Ta przerwa da szans臋 pracownikom odpocz膮膰, co prze艂o偶y si臋 na ich produktywno艣膰.

Ksi臋ga I, Rozdzia艂 9: 鈥濷 zyskach z kapita艂u”
鈥濨adania nad natur膮 i przyczynami bogactwa narod贸w鈥

  • Mo偶e si臋 wydawa膰, 偶e w sytuacji, kiedy firmy lub ludzie zaczn膮 wykorzystywa膰 coraz wi臋cej zasob贸w do zwi臋kszenia produkcji d贸br, to ich zyski b臋d膮 ros艂y. Jednak偶e w rzeczywisto艣ci jest zupe艂nie odwrotnie.
  • Spowodowane jest to tym, 偶e im wi臋cej producent贸w produkuje dane dobro, tym wi臋ksza jest konkurencja. Dlatego, 偶eby zach臋ci膰 konsument贸w do zakupu ich produkt贸w, producenci obni偶aj膮 ceny. Jednak偶e jest to dobre dla konsument贸w.
  • Adam Smith wspomina r贸wnie偶, 偶e kraje otwarte na handel z innymi krajami s膮 zawsze bogatsze, poniewa偶 otwieraj膮 si臋 na mi臋dzynarodow膮 konkurencj臋. A to prowadzi do zmniejszenia cen.

Ksi臋ga I, Rozdzia艂 10: 鈥濷 p艂acy i zysku przy rozmaitych zastosowaniach
pracy i kapita艂u鈥

  • Ojciec ekonomii postanawia dok艂adniej opisa膰, od czego zale偶y wysoko艣膰 wynagrodzenia za prac臋:
    • Po pierwsze, 鈥dyskomfort pracy鈥- wynagrodzenie jest zale偶ne od tego, jak bardzo nieprzyjemne jest wykonywanie danej pracy. Niekt贸re prace s膮 tak brudne i nieprzyjemne, 偶e trzeba zap艂aci膰 wi臋ksz膮 stawk臋, by kto艣 je wykona艂.
    • Po drugie, 鈥poziom trudno艣ci wykonywanej pracy鈥- niekt贸re prace wymagaj膮 szczeg贸lnych umiej臋tno艣ci, wi臋c trzeba zatrudni膰 wyspecjalizowanych pracownik贸w. Oczywi艣cie wyspecjalizowany pracownik b臋dzie dro偶szy.
    • Po trzecie, 鈥pewno艣膰 zatrudnienia鈥- trudniej znale藕膰 pracownika do pracy, kt贸ra jest niepewna, albo tymczasowa, poniewa偶 taki pracownik potrzebuje dodatkowych pieni臋dzy na czas szukania nowej pracy.
    • Po czwarte, 鈥瀙oziom odpowiedzialno艣ci鈥- wraz ze wzrostem odpowiedzialno艣ci za wykonywan膮 prac臋, wzrasta poziom wynagrodzenia. Nikt nie zdecyduje si臋 podj膮膰 odpowiedzialno艣ci za wykonywan膮 prac臋, je偶eli za te same pieni膮dze mo偶e mie膰 prac臋, gdzie nie r臋czy w艂asnym maj膮tkiem.
    • Po pi膮te, 鈥poziom pewno艣ci lub niepewno艣ci zatrudnienia powi膮zany z zawodem鈥- trzeba p艂aci膰 wi臋cej za prac臋, kt贸ra jest ci臋偶ka do zdobycia. Przyk艂adowo, nikt nie sp臋dzi艂by wielu lat na studiach, gdyby wiedzia艂, 偶e nie dostanie dobrze p艂atnej pracy.

Rynek Pracy:

  • Prace, kt贸re mog膮 by膰 wykonywane w wolnym czasie jako hobby, s膮 mniej p艂atne.
  • Adam Smith twierdzi, 偶e ludzie zazwyczaj my艣l膮 zbyt pozytywnie, a im m艂odszy jest cz艂owiek, tym bardziej wydaje mu si臋, 偶e wszystko si臋 po jego my艣li. W zwi膮zku z tym podejmuj膮 decyzj臋 o swojej karierze na podstawie tego, co lubi膮 robi膰, zamiast my艣le膰 o przysz艂ych zarobkach lub bezpiecze艅stwie pracy. Takie decyzje powoduj膮, 偶e podejmuj膮 zawody takie jak artysta lub kimkolwiek inne gdzie zarobki s膮 niepewne. Ostatecznie takie osoby ko艅cz膮 w biedzie.
  • Ojciec ekonomii przyznaje, 偶e s膮 osoby, kt贸re zarabiaj膮 fortun臋 z dnia na dzie艅 na spekulacjach akcjami. Niemniej jednak na ka偶d膮 osob臋, kt贸ra osi膮gn臋艂a fortun臋, przypada kilka, kt贸re straci艂y wszystko na gie艂dzie.
  • Adam Smith pot臋pia prawo oraz polityk臋 rz膮dow膮 za zniech臋canie do konkurencji na rynku. Prawo utrudnia艂o, zostanie zarejestrowanym przedsi臋biorc膮, a co za tym idzie, trudno by艂o rozpocz膮膰 w艂asny konkurencyjny biznes. Przyk艂adowo w czasach Smitha trzeba by艂o odby膰 7 lat praktyk jako stolarz, aby by膰 pe艂noprawnym stolarzem.
  • Wed艂ug autora to prawo ma na celu zapobiec obni偶eniu pensji stolarzy, poniewa偶 konkurencja w tym zawodzie jest bardzo wysoka.

Handel w kraju:

  • W wymianie handlowej miasta maj膮 przewag臋 nad wsi膮, poniewa偶 mieszka艅cy miast mog膮 szybko si臋 zm贸wi膰 co do ceny skupowanych plon贸w. W przeciwie艅stwie do rolnik贸w, kt贸rzy s膮 rozrzuceni po wi臋kszym obszarze, przez co trudniej uzgadnia膰 ceny mi臋dzy sob膮.
  • Wie艣 zaopatruje miasta w takie materia艂y jak 偶ywno艣膰, we艂na itp. w zamian za to miasta zaopatruj膮 ich w nowsze technologie. Ponadto miasta posiadaj膮 banki, kt贸re po偶yczaj膮 pieni膮dze wsi膮, aby te mog艂y si臋 rozwija膰.
  • Autor wspomina o tym, 偶e podatki oraz ograniczenia nak艂adane przez rz膮d na produkty z innych kraj贸w maj膮 na celu ochron臋 krajowych producent贸w przed zagraniczn膮 konkurencj膮. To dzia艂anie przyczynia si臋 do wysokich cen produkt贸w, a co za tym idzie wysokich zysk贸w dla producent贸w. Jednak偶e wszyscy inni musz膮 p艂aci膰 wi臋cej za te produkty.
  • Rz膮d r贸wnie偶 wprowadza regulacje maj膮ce na celu obni偶enie pensji niekt贸rych zawod贸w. Przyk艂adowo wynagrodzenia nauczycieli zosta艂y obni偶one, aby jak najwi臋cej os贸b mog艂o skorzysta膰 z darmowej edukacji. Pomimo tego, 偶e nauczyciele s膮 stratni to, jest to dobre dla kraju.
  • Kolejnym nakazem rz膮du negowanym przez autora jest utrudnienie ludziom przemieszczania si臋 z jednego miasta do drugiego w celach zarobkowych. Pa艅stwo t艂umaczy swoj膮 decyzj臋 tym, 偶e imigranci obni偶aj膮 zarobki dzielnicy lub mie艣cie, do kt贸rego si臋 przeprowadzaj膮. Imigranci s膮 zdolni pracowa膰 prawie za darmo. Natomiast Smith twierdzi, 偶e je偶eli firmy mog膮 przenosi膰 swoje fabryki tam, gdzie chc膮, to pracownicy r贸wnie偶 powinni mie膰 mo偶liwo艣膰 przemieszczania si臋, tam gdzie chc膮. Dla wyja艣nienia w czasach Smitha by艂y surowe przepisy, kt贸re nie pozwala艂y przemieszcza膰 si臋 pracownikom nawet mi臋dzy miastami. W p贸藕niejszym czasie okaza艂o si臋, 偶e ta decyzja zrujnowa艂a Angielski rynek pracy.

Ksi臋ga I, Rozdzia艂 11: 鈥濷 rencie gruntowej鈥

  • Mo偶emy za艂o偶y膰, 偶e wynajmuj膮cy zawsze b臋d膮 pobiera膰 tyle, ile s膮 w stanie zap艂aci膰 najemcy. Co ciekawe czynsz zwi膮zany jest r贸wnie偶 z cenami produkt贸w. Dla wyja艣nienia, je偶eli cena ziemniak贸w wzro艣nie, to r贸wnie偶 w艂a艣ciciele ziemi podnios膮 op艂aty za wynajem ziemi.
  • Op艂aty za wynajem zmieni, wi膮偶e si臋 r贸wnie偶 z warto艣ci膮 tego, co wchodzi w sk艂ad wynajmowanej w艂asno艣ci. Przyk艂adowo, je偶eli kto艣 znalaz艂by z艂o偶a w臋gla na wynajmowanej ziemi, to w艂a艣ciciel podni贸s艂by czynsz, wiedz膮c, 偶e ludzie zaczn膮 zarabia膰 mn贸stwo pieni臋dzy, otwieraj膮c kopalnie na jego ziemi. Tak samo jest w przypadku ziemi, kt贸ra nagle daje wi臋ksze plony ni偶 zwykle.
  • Wed艂ug Adama Smitha najgorszymi osobami, kt贸re zarabiaj膮 w spo艂ecze艅stwie, s膮 w艂a艣ciciele ziemscy, poniewa偶 nic nie musz膮 robi膰, aby zarobi膰 pieni膮dze. M贸wi膮c dok艂adniej, szefowie firm pozwalaj膮 wytwarza膰 produkty, pracownicy tworz膮 nowe rzeczy. Tymczasem w艂a艣ciciele 鈥瀞iedz膮 i nic nie robi膮 dla swoich pieni臋dzy鈥.

Ksi臋ga II 鈥濨adania nad natur膮 i przyczynami bogactwa narod贸w鈥

Badania nad natur膮 i przyczynami bogactwa narod贸w streszczenie

鈥濷 naturze zasob贸w ich gromadzeniu i u偶yciu鈥

Ksi臋ga druga 鈥濨adania nad natur膮 i przyczynami bogactwa narod贸w鈥 Adama Smitha dotyczy finans贸w osobistych. Jak twierdzi, ludzie maj膮 trudno艣ci z prac膮 bez cho膰by odrobiny maj膮tku. Przyk艂adowo, trzeba za co艣 偶y膰 do nast臋pnej wyp艂aty. Oznacza to, 偶e musz膮 mie膰 co najmniej drobn膮 ilo艣膰 oszcz臋dno艣ci lub akcji, aby prze偶y膰 do nast臋pnej wyp艂aty. Im wi臋ksze zgromadz膮 oszcz臋dno艣ci, tym bardziej prawdopodobne, 偶e je zainwestuj膮, aby pomno偶y膰 swoje oszcz臋dno艣ci.

Ksi臋ga II, Rozdzia艂 1: 鈥濷 podziale zasob贸w鈥
鈥濨adania nad natur膮 i przyczynami bogactwa narod贸w鈥

  • Osoby, kt贸re maj膮 oszcz臋dno艣ci cz臋sto, przekazuj膮 ich cz臋艣膰 na inwestowanie. Autor dokona艂 podzia艂u oszcz臋dno艣ci:
    • Kieszonkowe– pozwalaj膮ce na natychmiastowy zakup.
    • Kapita艂– 艣rodki na inwestycje maj膮ce na celu pomno偶enie oszcz臋dno艣ci. Ponadto kapita艂 dzieli si臋 na:
      • Kapita艂 obrotowy– obrotowym, poniewa偶 ma tendencj臋 do przemieszczania si臋 i przybierania r贸偶nych form do chwili, a偶 w艂a艣ciciel go nie sprzeda, aby odzyska膰 pieni膮dze. Ponadto wymaga zmiany w艂a艣ciciela, aby przynosi艂 zyski, czyli kapita艂 wymieniamy na surowce, p贸艂produkty, zapasy gotowych towar贸w. Przemieszcza si臋 mi臋dzy aktywami, a got贸wk膮 staje si臋 w momencie, gdy w艂a艣ciciel spieni臋偶y aktywa. Na przyk艂ad, je偶eli kto艣 zainwestuje kapita艂 w jab艂ka, to nie zarobi pieni臋dzy do momentu, a偶 nie sprzeda towaru z zyskiem.
      • Kapita艂 sta艂y– przynosi zyski bez zmiany w艂a艣ciciela, czyli w艂a艣ciciel inwestuje we w艂asne maszyny, budynki, ziemi臋 itp.

Ksi臋ga II, Rozdzia艂 2: 鈥濷 pieni膮dzu, jako szczeg贸lnym sk艂adniku og贸lnych zasob贸w spo艂ecze艅stwa, czyli o kosztach zachowania kapita艂u spo艂ecznego”

  • Autor dokonuje podzia艂u przychod贸w na brutto i netto. Dla przyk艂adu w艂a艣ciciel budynku mieszkalnego co roku zarabia milion z艂otych. Budynek wymaga艂 remont贸w w ci膮gu roku, kt贸re 艂膮cznie kosztowa艂y 200 tysi臋cy. Dodatkowo zarz膮dzanie budynkiem rocznie wynios艂o kolejne 200 tysi臋cy. Zysk brutto wynosi milion z艂otych, ale gdy od tego zysku odejmiemy koszty remontu i zarz膮dzania to netto (na r臋k臋) wyjdzie nam 600 tysi臋cy. Mechanizm dzia艂ania jest taki sam w przypadku zysk贸w pa艅stwa.
  • Kolejna prze艂omowa teoria Adama Smitha dotyczy prawdziwej warto艣ci pieni膮dza. Bogactwa cz艂owieka nie mo偶na, liczy w pieni膮dzach, poniewa偶 pieni膮dze maj膮 warto艣膰 tylko wtedy, gdy mo偶emy kupowa膰 za nie towary. Przyk艂adowo zarabiasz 60 tysi臋cy z艂otych rocznie, a ceny z dnia na dzie艅 wzros艂y o 600%. Pomimo tego, 偶e zarabiasz tyle samo, si艂a nabywcza twoich pieni臋dzy spad艂a o 600%. Podsumowuj膮c, warto艣膰 pieni膮dza zale偶y od jego si艂y nabywczej, a si艂臋 nabywcz膮 mierzy si臋 ilo艣膰 d贸br, kt贸re mo偶esz naby膰.
  • Kraj nie staje si臋 bogatszy, gdy wnosisz do niego coraz wi臋cej kapita艂u, staje si臋 bogatszy, gdy wykorzystuje jak najwi臋cej istniej膮cego kapita艂u.
  • Gdy zatrudnimy wi臋cej pracownik贸w, to wi臋cej os贸b b臋dzie zarabia膰, wi臋c b臋d膮 kupowa膰 wi臋cej produkt贸w. Gdy kupuj膮 wi臋cej produkt贸w, to firmy maj膮 wi臋cej pieni臋dzy, a bogactwo kraju ro艣nie. Jednak偶e, kiedy zaczniesz zwalnia膰 ludzi, b臋dzie mniej os贸b, kt贸re b臋d膮 kupowa膰 produkty, a gospodarka zaczyna si臋 kurczy膰.

W pe艂ni wolny rynek?

Dzie艂o 鈥濨adania nad natur膮 i bogactwem narod贸w鈥 k艂adzie nacisk na wolno艣膰 rynku, przez co Adam Smith cz臋sto jest nies艂usznie uwa偶any za libera艂a. Nies艂usznie, poniewa偶 pisze o wolnym rynku, ale nieca艂kowicie wolnym. Przyk艂adowo uwa偶a, 偶e banki powinny by膰 kontrolowane.

bogactwo narod贸w tom 1 streszczenie
  • Adam Smith by艂 za tym, aby na艂o偶y膰 surowe regulacje rz膮dowe na banki 鈥瀊anki s膮 w wyj膮tkowej sytuacji, by sparali偶owa膰 gospodark臋, je艣li stan膮 si臋 zbyt ryzykowne lub zbyt chciwe鈥. Czy偶by Adam Smith w dziele 鈥濨adania nad natur膮 i przyczynami bogactwa narod贸w鈥 przewidzia艂 kryzys z 2008 roku?
  • Istnieje zbyt du偶a szansa na oszustwa w bankowo艣ci, aby rz膮dy pozwala艂 bankom robi膰 to, na co maj膮 ochot臋. Ca艂a gospodarka jest uzale偶niona od bank贸w, wi臋c musz膮 by膰 艣ci艣le kontrolowane.
  • Ponadto banki powinny posiada膰 du偶膮 konkurencj臋, aby utrzyma膰 niskie oprocentowanie kredyt贸w. W sytuacji, gdy tylko kilka bank贸w b臋dzie posiada艂o w艂adz臋, sprawy szybko mog膮 potoczy膰 si臋 w z艂ym kierunku.

Ksi臋ga II, Rozdzia艂 3: 鈥濷 gromadzeniu kapita艂u, czyli o pracy produkcyjnej i nieprodukcyjnej鈥

  • Adam Smith dzieli prac臋 na 鈥瀙rodukcyjn膮鈥 i 鈥瀗ieprodukcyjn膮鈥. Przyk艂adowo producent wykonuje produkcyjn膮 prac臋, poniewa偶 tworzy warto艣膰 w postaci lepiej wyposa偶onych fabryk. W przeciwie艅stwie do s艂u偶by domowej, kt贸ra jest nieprodukcyjna, poniewa偶 nie dodaje do niczego warto艣ci. Producent zwi臋ksza og贸lne bogactwo kraju, a s艂u偶ba domowa wykonuje prac臋, kt贸ra wysysa zarobki. Oczywi艣cie dom jest czysty, ale s艂u偶ba nie tworzy dodatkowego bogactwa.
  • Dla lepszego zrozumienia wyobra藕my sobie cz艂owieka, kt贸ry zatrudnia grup臋 robotnik贸w, aby szyli dla niego p艂aszcze. Wyobra藕 te偶 sobie drug膮 osob臋, kt贸ra zatrudnia grup臋 s艂u偶膮cych do sprz膮tania swojego domu. Po czasie pierwsza osoba wzbogaci si臋 na sprzeda偶y p艂aszczy. W przeciwie艅stwie do osoby, kt贸ra zatrudni艂a grup臋 os贸b do sprz膮tania domu- nic nie pokrywa jej koszt贸w zatrudnienia tych ludzi. Taka sama zasada dotyczy kraju, w kt贸rym nale偶y po艂o偶y膰 nacisk na ludzi, kt贸rzy tworz膮 bogactwo i maj膮 produktywn膮 prac臋.
  • Skupienie si臋 na produkcji nowych rzeczy, sprawia, 偶e kraj jest bogaty. W przeciwie艅stwie do kraj贸w biednych gdzie pieni膮dze s膮 wydawane na s艂u偶b臋. Dlatego nie ma znaczenia, ile pieni臋dzy posiada dany kraj, wa偶na jest ilo艣膰 wytwarzanych d贸br przez dany kraj.

Ksi臋ga II, Rozdzia艂 4: 鈥濷 zasobach po偶yczanych na procent鈥
鈥濨adania nad natur膮 i przyczynami bogactwa narod贸w鈥

  • W tym rozdziale 鈥瀘jciec ekonomii鈥 opisuje, jak dzia艂aj膮 odsetki i jak po偶yczkodawcy wybieraj膮 po偶yczkobiorc贸w. Jest to wa偶ny element, poniewa偶 po偶yczkodawca traktuje po偶yczk臋 jako kapita艂, kt贸ry zostanie mu zwr贸cony wraz z procentem za korzystanie z kapita艂u.
  • Autor, przygl膮daj膮c si臋, jak kraje podchodz膮 do regulacji st贸p procentowych, wysnu艂 nast臋puj膮ce wnioski:
    • W sytuacji, gdy oprocentowanie b臋dzie zbyt wysokie, po偶yczki b臋d膮 brali tylko 鈥瀠tracjusze鈥, a osoby 鈥瀟rze藕we鈥 nie b臋d膮 mia艂y szans na wzi臋cie po偶yczki.
    • Je偶eli po偶yczanie na procent zostanie zakazane, ludzie zaczn膮 po偶ycza膰 nielegalnie na wy偶sze oprocentowanie ni偶 w sytuacji, gdy po偶yczki by艂oby legalne.
    • W sytuacji, gdy stopy procentowe s膮 zbyt niskie, ludzie ustal膮 w艂asn膮 stop臋 procentow膮.
  • Mo偶na by pomy艣le膰, 偶e Adam Smith dba o interesy kredytobiorc贸w. Jednak偶e ma na celu ochron臋 gospodarki przed niesp艂acanymi po偶yczkami.

Ksi臋ga II, Rozdzia艂 5 鈥濷 r贸偶nych sposobach zastosowania kapita艂贸w鈥

  • Gdyby d艂u偶ej si臋 zastanowi膰 nad tym, co jest napisane w ksi臋dze II, rozdzia艂u 3 to mo偶emy odnie艣膰 wra偶enie, 偶e praca w艂a艣ciciela sklep贸w lub sprzedawcy jest prac膮 nieprodukcyjn膮, poniewa偶 niczego nie produkuj膮. Jednak偶e Adam Smith traktuje tych ludzi jako osoby zapewniaj膮ce naturalny podzia艂 pracy. Gdyby nie by艂o tych os贸b to producenci, zamiast po艣wi臋ci膰 sw贸j czas na produkcj臋, musieliby r贸wnie偶 zaj膮膰 si臋 kupowaniem oraz sprzeda偶膮. Podsumowuj膮c, kupcy ka偶demu wy艣wiadczaj膮 przys艂ug臋, pozwalaj膮c producentom po艣wi臋ca膰 ca艂y sw贸j czas na produkcj臋.
  • Wed艂ug 鈥瀘jca ekonomii鈥 najbardziej produkcyjne zaj臋cie posiada rolnik, poniewa偶 to on dos艂ownie tworzy rzeczy, a dok艂adniej tworzy je z niczego. Uwa偶a, 偶e szybki rozw贸j Ameryka艅skiej kolonii opiera si臋 na rozwini臋tym rolnictwie.
  • Ka偶da nadwy偶ka w produkcji powinna by膰 eksportowana do innego kraju.
  • W dalszej cz臋艣ci znaczenie wolnego rynku jest bardziej podkre艣lane, poniewa偶 Adam Smith wierzy w to, 偶e kraj wytwarza najwi臋cej bogactwa, gdy rz膮d zostawia gospodark臋 w r臋kach prywatnych przedsi臋biorc贸w. Argumentuje to tym, 偶e przedsi臋biorcy doskonale wiedz膮, gdzie jest najwi臋ksze zapotrzebowanie i gdzie warto ulokowa膰 swoje pieni膮dze i zasoby. Im wi臋cej os贸b wchodzi do biznesu, tym ni偶sze staj膮 si臋 ceny, a p艂ace rosn膮. To zas艂uga prawa konkurencji.
  • Teoretycznie wszyscy zarabiaj膮 lepiej, podczas gdy ceny spadaj膮. Gospodarka ma si臋 znacznie lepiej, gdy ka偶dy pracuje dla w艂asnych zysk贸w.

Ksi臋ga III 鈥濨adania nad natur膮 i przyczynami bogactwa narod贸w鈥

badania nad natur膮 i przyczynami bogactwa narod贸w tom 1

鈥濷 r贸偶nych drogach, kt贸re prowadz膮 do dobrobytu r贸偶nych narod贸w鈥

  • Autor po om贸wieniu handlu i rozwoju mi臋dzynarodowego, zn贸w skupia si臋 na handlu lokalnym.

Ksi臋ga III, Rozdzia艂 1: 鈥濷 naturalnym wzro艣cie dobrobytu鈥

  • Adam Smith wraca do tematu handlu mi臋dzy wsi膮 a miastem i dochodzi do wniosku, 偶e farmy pozwalaj膮 ludziom przetrwa膰. Oznacza to, 偶e stan p贸l rolnych jest niesamowicie istotny, ale 偶eby o to zadba膰, s膮 potrzebni ludzie z miasta. Dok艂adnie m贸wi膮c, s膮 potrzebne ich maszyny, fabryki oraz po偶yczki z bank贸w na rozw贸j.
  • Priorytety gospodarki kraju wed艂ug autora:
    1. Rolnictwo,
    2. Produkcja,
    3. Handel.

Ksi臋ga III, Rozdzia艂 2: 鈥濷 zniech臋ceniu do rolnictwa w staro偶ytnych pa艅stwach
Europy po upadku Imperium Rzymskiego”

  • 鈥濷jciec ekonomii鈥 postanowi艂 cofn膮膰 si臋, do czas贸w upadku cesarstwa rzymskiego, aby przedstawi膰, jak negatywny wp艂yw mia艂o to na rolnictwo, a nawet ca艂膮 cywilizacj臋. Gdy nikt nie sprawowa艂 w艂adzy nad terenem dawnego Rzymu, powsta艂o wiele gang贸w, kt贸re uniemo偶liwia艂y prowadzenie gospodarstwa d艂u偶ej ni偶 kilka tygodni, zanim zosta艂o rozgrabione i spalone. Trudno posiada膰 rolnictwo bez prawa i porz膮dku.
  • W dalszej cz臋艣ci m贸wi o tym, jak ludzie zastanawiali si臋, w jaki spos贸b przekazywa膰 mienie. Dobrym wyj艣ciem by艂o przekazywanie mienia poprzez zas艂ugi, ale okaza艂o si臋 to zbyt subiektywne, aby dzia艂a艂o d艂ugoterminowo. Dlatego w艂a艣ciciele ziemscy i kr贸lowie zdecydowali si臋, 偶e b臋d膮 oddawali swoj膮 w艂asno艣膰 najstarszym synom. To rozwi膮zanie spowodowa艂o, 偶e ziemie stawa艂y si臋 w艂asno艣ci膮 konkretnych ludzi, a to spowodowa艂o, 偶e mieli motywacj臋, by inwestowa膰 w posiadane ziemie. Ostatecznie rolnictwo wr贸ci艂o dzi臋ki w艂asno艣ci prywatnej.
  • Nawi膮zuj膮c do w艂asno艣ci prywatnej, Smith wr贸ci艂 do tematu niewolnictwa. Brak motywacji do pracy objawia si臋 r贸wnie偶 tym, 偶e ziemia nie nale偶y do nich oraz nie maj膮 mo偶liwo艣ci awansu. Je偶eli brak ekonomicznego sensu w posiadaniu niewolnik贸w to po co ich mie膰? Smith twierdzi, 偶e jedyny pow贸d posiadania niewolnik贸w to ch臋膰 w艂adzy.
  • Od niewolnictwa lepszym rozwi膮zaniem jest wcze艣niej wykorzystywany system, w kt贸rym ludzie pracowali na roli i oddawali procent z zysk贸w swoim panom. Na tym rozwi膮zaniu zyskiwa艂 rolnik, jak i w艂a艣ciciel ziemi.
  • Aby nar贸d sta艂 si臋 bardziej zamo偶ny, musi poprawi膰 jako艣膰 grunt贸w rolnych, ale rolnicy nie widz膮 zysk贸w w ulepszaniu swoich gospodarstw.

Ksi臋ga III, Rozdzia艂 3: 鈥濷 powstaniu i rozwoju miast i miasteczek po upadku Imperium Rzymskiego鈥
鈥濨adania nad natur膮 i przyczynami bogactwa narod贸w鈥

  • Po upadku cesarstwa Rzymskiego w艂adcy miast nie mieli jak zapanowa膰 nad ludem, a co za tym idzie, nie mieli jak 艣ci膮ga膰 podatk贸w. Spowodowa艂o to w pe艂ni wolny rynek.
  • Jak wcze艣niej wspomnieli艣my, rolnicy cz臋sto padali ofiarami grabie偶y. W celu zabezpieczenia swoich oszcz臋dno艣ci trzymali je w lepiej strze偶onych miastach- tak zacz臋艂y powstawa膰 banki.
  • Na koniec rozdzia艂u autor po raz kolejny podkre艣la, jak wa偶ne jest rolnictwo i twierdzi, 偶e ca艂y rozw贸j produkcji wywodzi si臋 w艂a艣nie z niego.

Ksi臋ga III, Rozdzia艂 4: 鈥濷 tym, jak handel, kt贸ry prowadzi艂y miasta, przyczynia艂 si臋 do post臋pu gospodarczego wsi鈥

  • W tym rozdziale Adam Smith m贸wi o tym, jak miasta spowodowa艂y popraw臋 stanu wsi.
  • Po pierwsze, miasta zapewni艂y targowiska, na kt贸rych rolnicy mogli sprzedawa膰, to co wyprodukowali, a to motywowa艂o ich do jeszcze wi臋kszej produkcji.
  • Po drugie, kupcy wykupywali wiejskie ziemie z nadziej膮, 偶e b臋dzie to op艂acalne. Spowodowa艂o to, 偶e ziemie rolne, kt贸re by艂y bezu偶yteczne, by艂y przekszta艂cane w produktywne ziemie rolne. Smith twierdzi, 偶e kupcy s膮 艣wietni w ulepszaniu ziem, poniewa偶 chc膮, aby by艂a ona produktywna i dochodowa.
  • Wreszcie miasta stworzy艂y rz膮dy, kt贸re zapewnia艂y bezpiecze艅stwo i opiek臋. Gdy nie musisz codziennie martwi膰 si臋 o swoje 偶ycie, mo偶esz skupi膰 si臋 na bardziej produktywnych rzeczach.
  • Z biegiem czasu relacje mi臋dzy mieszka艅cami wsi, a miast pozwala艂y na lepsze wykorzystanie ziem rolnych. Dzi臋ki temu, 偶e ziemia mog艂a pomie艣ci膰 wi臋cej ludzi, nast膮pi艂 wzrost populacji.
  • Wed艂ug Smitha w przesz艂o艣ci odby艂a si臋 rewolucja w kwestii ludzkiego szcz臋艣cia. Nie sta艂o si臋 to dlatego, 偶e kto艣 chcia艂 pom贸c ludzko艣ci, ale dlatego, 偶e ludzie kierowali si臋 w艂asnym interesem. Kupcy i w艂a艣ciciele ziem chcieli wi臋cej pieni臋dzy, a w wyniku tego kraj sta艂 si臋 lepszy dla wszystkich.
  • Adam Smith zn贸w powraca do r贸偶nicy w rozwoju kolonii Ameryki P贸艂nocnej, a Anglii. Twierdzi, 偶e kolonia Ameryki P贸艂nocnej rozwija si臋 szybciej, bo ci膮gle poch艂ania ziemie pod upraw臋.
bogactwo narodow tom II streszczenie

Tre艣膰:

  • Streszczenie na podstawie: 鈥濨adania nad natur膮 i przyczynami bogactwa narod贸w鈥 Adam Smith, Wydawnictwo PWN 2007.

Grafiki:

  • G艂贸wne t艂o: w艂asne
  • I Ksi臋ga t艂o: V.Parent https://h-ria.pl/rewolucja-przemyslowa-epoki-oswiecenia/
  • II Ksi臋ga t艂o: 脡pinglier (Pin-Maker) II,聽L’Encyclop茅die聽(1760s)
  • III Ksi臋ga t艂o: COALING A ROYAL MAIL STKAM-PACKET AT KONGSTON, JAMAICA
  • Konkurencja mi臋dzy Wielk膮 Brytani膮 a Ameryk膮 P贸艂nocn膮: E. Percy Moran (1862-1935)聽–聽From the Library of Congress Prints and Photographs DIGITAL ID: (color film copy transparency) cph 3g04970
  • W pe艂ni wolny rynek: Thomas Homer Shepherd, The Old Bank of England, c.1800, 0803
5/5 - (2 votes)