...
Przejd┼║ do tre┼Ťci

Teoria Wyboru konsumenta ­čŤŹ´ŞĆ

Teoria wyboru konsumenta

Teoria wyboru konsumenta (ang. consumer theory) lub utylitarystyczna teoria konsumenta to nauka z ga┼é─Özi mikroekonomii badaj─ůca jak ludzie podejmuj─ů decyzj─Ö┬áfinansowe w oparciu o swoje indywidualne preferencje i ograniczenia bud┼╝etowe.1

Zrozumienie dzia┼éania teorii wyboru konsumenta pozwala przedsi─Öbiorstwom oszacowa─ç, kt├│re z ich produkt├│w b─Öd─ů sprzedawa─ç┬ási─Ö┬álepiej. Natomiast ekonomist─ů i konsumentom pozwala na lepsze poznanie zasad kieruj─ůcych ÔÇ×niewidzialn─ů r─Ök─ů rynkuÔÇŁ, teorii g┼éoszonej przez Adama Smitha.

Na rynku funkcjonuj─ů trzy g┼é├│wne grupy podmiot├│w z r├│┼╝nymi celami ekonomicznymi: konsumenci, producenci oraz pa┼ästwo.

Podmiot Konsumenci Producenci Państwo
Zakres działania Mikroekonomia Mikroekonomia Makroekonomia
Cel ekonomiczny Maksymalizacja zadowolenia z konsumpcji dóbr i usług. Maksymalizacja zysku ze sprzedaży/produkcji dóbr i usług.

Zalety teorii wyboru konsumenta

    • Lepsze zrozumienie gust├│w i dochod├│w konsument├│w jest istotne, poniewa┼╝ ma du┼╝y wp┼éyw na krzyw─ů popytu, kt├│ra jest relacj─ů mi─Ödzy cen─ů dobra lub us┼éugi a ilo┼Ťci─ů popytu w danym okresie. W konsekwencji ma to wp┼éyw na kondycj─Ö ca┼éej gospodarki.

    • Przewidzenie i przeciwdzia┼éanie recesji. Zmniejszanie si─Ö konsumpcji mo┼╝e by─ç zwiastunem pocz─ůtku recesji. Je┼╝eli konsumenci zmniejsz─ů zakupy, to zmniejszy si─Ö┬ápopyt na dobra i us┼éugi, co b─Ödzie wywiera┼éo presj─Ö na rentowno┼Ť─ç┬áprzedsi─Öbiorstw. W konsekwencji dojdzie do szukania rentowno┼Ťci w przedsi─Öbiorstwie, kt├│re zaczyna si─Ö od zwalniania pracownik├│w. Nast─Öpnie ma to negatywny wp┼éyw na rynek pracy, inwestycje oraz wiele innych czynnik├│w nap─Ödzaj─ůcych gospodark─Ö. Nale┼╝y pami─Öta─ç, ┼╝e produkt krajowy brutto Polski nap─Ödzany jest cz─Ö┼Ťciowo przez wydatki konsumpcyjne.2 Zmniejszenie wydatk├│w konsumpcyjnych to zmniejszenie PKB.

Wady/ograniczenia teorii wyboru konsumenta

    • Nieprzewidywalne decyzje ÔÇö teoria wyboru konsumenta opiera si─Ö na klasycznej ekonomii, kt├│ra zak┼éada, ┼╝e konsument jest racjonalny. Jednak┼╝e wiadomo, ┼╝e ludzie nie zawsze podejmuj─ů racjonalne wybory, co podkre┼Ťla ekonomia behawioralna. Konsumenci cz─Östo kieruj─ů si─Ö mniej przewidywalnymi aspektami takimi jak emocje lub brak dok┼éadnej znajomo┼Ťci produktu, lub us┼éugi, kt├│rych nie mo┼╝na uchwyci─ç w funkcji ekonomicznej.3

    • B┼é─Ödne za┼éo┼╝enia konsumenta ÔÇö ekonomia klasyczna zak┼éada, ┼╝e konsument rozumie swoje preferencje oraz u┼╝yteczno┼Ť─ç dotycz─ůc─ů d├│br. Ponadto zak┼éada, ┼╝e ilo┼Ť─ç dost─Öpnych d├│br jest nieograniczona. W rzeczywisto┼Ťci nie mo┼╝na by─ç pewnym ┼╝adnego z tych dw├│ch za┼éo┼╝e┼ä.

Teoria wyboru konsumenta przykład

W celu zobrazowania jak dzia┼éa teoria wyboru konsumenta w rzeczywisto┼Ťci, pos┼éu┼╝ymy si─Ö przyk┼éadem. Konsument dysponuje bud┼╝etem w wysoko┼Ťci 200 z┼é, musi wybra─ç jak rozdysponowa─ç swoje ┼Ťrodki mi─Ödzy ksi─ů┼╝kami, gdzie koszt jednej wynosi 40 z┼é oraz komiksami, gdzie koszt jednego wynosi 20 z┼é. Wtedy konsument mo┼╝e podj─ů─ç┬ánast─Öpuj─ůce decyzje:

    • kupi─ç 5 ksi─ů┼╝ek wydaj─ůc ca┼ée 200 z┼é,

    • kupi─ç 10 komiks├│w wydaj─ůc ca┼ée 200 z┼é,

    • kupi─ç 3 ksi─ů┼╝ki oraz 4 komiksy, wydaj─ůc ca┼éy bud┼╝et,

    • stworzy─ç┬ádowoln─ů kombinacj─Ö d├│br do kwoty 200 z┼é,

    • ostatecznie zatrzyma─ç 200 z┼é nie dokonuj─ůc ┼╝adnych zakup├│w.

Nie wiemy jak─ů kombinacj─Ö ostatecznie wybierze konsument. W┼éa┼Ťnie dlatego powsta┼éa teoria wyboru konsumenta, kt├│ra ma na celu wskazanie najbardziej prawdopodobnego wyboru.

R├│┼╝nica pomi─Ödzy teori─ů wyboru konsumenta a utylistyczn─ů teori─ů konsumenta

Dwa poj─Öcia oznaczaj─ů dok┼éadnie to samo i s─ů u┼╝ywane zamiennie. Jednak┼╝e utylistyczna teoria wyboru jest spotykana g┼é├│wnie w starszych publikacjach o tematyce badania zachowa┼ä konsumenta. Samo s┼éowo utylistyczna pochodzi od s┼éowa utylitaryzm oznaczaj─ůce u┼╝yteczno┼Ť─ç, satysfakcj─Ö, poziom zadowolenia.

Natomiast jednostk─ů maj─ůc─ů za zadanie opisa─ç zachowanie konsumenta nazwano ÔÇ×utylÔÇŁ, czyli jednostka szcz─Ö┼Ťcia. Aktualnie, poziom zadowolenia przesta┼é by─ç liczony w utylach na rzecz punkt├│w zadowolenia. Natomiast w j─Özyku angielskim nadal jest u┼╝ywany skr├│t U pochodz─ůcy od angielskiego Utility.

Wyja┼Ťnienie zwrot├│w u┼╝ywanych w teorii wyboru konsumenta

    • u┼╝yteczno┼Ť─ç/ preferencje/ zadowolenie/ satysfakcja ÔÇö s─ů to synonimy u┼╝ywane zamiennie.

    • u┼╝ytkowanie d├│br i us┼éug to inaczej konsumpcja (u┼╝yteczno┼Ť─ç).

    • model ÔÇö jest uproszczon─ů rzeczywisto┼Ťci─ů do ┼éatwiejszej klasyfikacji.

    • model konsumenta/ teoria wyboru konsumenta ÔÇö opisuje, jak zachowuje si─Ö na rynku pojedynczy konsument. Opisuje proces podejmowania decyzji zakupu d├│br i us┼éug przez pojedynczego konsumenta,

    • koszyk d├│br ÔÇö┬ázbi├│r okre┼Ťlonych d├│br i us┼éug,

    • U ÔÇö (ang. Utility) u┼╝yteczno┼Ť─ç/satysfakcja.

    • koszyk konsumenta ÔÇö konsumpcja wielu d├│br.

Założenia do modelu konsumenta

Jednostki maj─ů swobod─Ö wyboru spo┼Ťr├│d r├│┼╝nych d├│br i us┼éug. Teoria wyboru konsumenta przyjmuj─ůc pi─Ö─ç podstawowych za┼éo┼╝e┼ä dotycz─ůcych ludzkich zachowa┼ä, stara si─Ö przewidzie─ç ich wzorce zakupowe.

Preferencje konsumenta

Konsument posiada okre┼Ťlone preferencje, co pozwala okre┼Ťli─ç u┼╝yteczno┼Ť─ç, ka┼╝dego ze skonsumowanych d├│br lub us┼éug ÔÇö┬á ka┼╝dy ma swoje preferencja, jedna osoba woli Coca-Col─Ö inna Pepsi. R├│wnie┼╝ mo┼╝emy okre┼Ťli─ç┬áw punktach nasze preferencje np. od 1 do 10 co nam si─Ö┬ápodoba najbardziej, co mniej, a co wcale.

Logika konsumenta

Konsument jest stabilny i konsekwentny w swoich preferencjach.

Konsument nie tylko potrafi okre┼Ťli─ç┬áswoje preferencje, ale r├│wnie┼╝ potrafi oceni─ç, co jest bardziej u┼╝yteczne. Na przyk┼éad, je┼╝eli mamy 3 produkty X, Y, Z to potrafimy ustali─ç, kt├│ry ma najwy┼╝sz─ů┬áu┼╝yteczno┼Ť─ç, a kt├│ry najni┼╝sz─ů:

UX > UY a UY > UZ to UX > UZ.

    • po pierwsze, u┼╝yteczno┼Ť─ç produktu X jest wi─Öksza od u┼╝yteczno┼Ťci produktu Y (UX>UY),

    • po drugie, u┼╝yteczno┼Ť─ç produktu Y jest wi─Öksza od produktu Z (UY>UZ),

    • ostatecznie u┼╝yteczno┼Ť─ç produktu X jest wi─Öksza od produktu Z (UX>UZ).

Konsument jest nienasycony

Konsument jest nienasycony, jego potrzeby s─ů nieograniczone, natomiast mo┼╝liwo┼Ťci zaspokojenia potrzeb ju┼╝ s─ů ograniczone. Oczywi┼Ťcie taka zale┼╝no┼Ť─ç┬áprowadzi do konieczno┼Ťci podejmowania racjonalnych decyzji ÔÇö chcieliby┼Ťmy kupi─ç Ferrari, a sta─ç nas tylko na Dacie.

Konsument jest racjonalny (maksymalizacja u┼╝yteczno┼Ťci)

Konsument jest racjonalny, czyli wybiera tak─ů kombinacj─Ö d├│br i us┼éug (tak zwany koszyk d├│br), kt├│ra przy istniej─ůcych ograniczeniach bud┼╝etowych zagwarantuje u┼╝ytkownikowi maksymaln─ů u┼╝yteczno┼Ť─ç.
(cel: Y Ôćĺ max. U)

Malej─ůca u┼╝yteczno┼Ť─ç kra┼äcowa

Wyznacza, kiedy konsumowane dobro przestaje przynosi─ç┬ákorzy┼Ťci, a zaczyna powodowa─ç negatywny efekt. Mianowicie korzy┼Ťci z ka┼╝dego kolejnego zjedzonego kawa┼éka ciasta rosn─ů do pewnego momentu. Gdy zjemy zbyt du┼╝o, zaczyna by─ç┬ánam niedobrze.

Wymagane dane do teorii konsumenta

W celu analizy preferencji teoria wyboru konsumenta przewa┼╝nie wymaga nast─Öpuj─ůcych informacji:

    • pe┼ény zestaw opcji konsumpcyjnych (pe┼ény zestaw d├│br lub us┼éug).

    • jak─ů u┼╝yteczno┼Ť─ç konsument czerpie z poszczeg├│lnych kombinacji d├│br i us┼éug.

    • komplet cen przyporz─ůdkowany do ka┼╝dej kombinacji.

Podsumowanie

Podsumowuj─ůc, klasyczni ekonomi┼Ťci uwa┼╝aj─ů, ┼╝e mo┼╝na przewidzie─ç, w jaki spos├│b ludzie wydadz─ů swoje pieni─ůdze, opieraj─ůc si─Ö┬ána teorii wyboru konsumenta. Teoria ta jest istotna, poniewa┼╝ nawyki wydatkowe konsument├│w wp┼éywaj─ů na zyski przedsi─Öbiorstw, a w rezultacie na reszt─Ö gospodarki.

Teoria wyboru konsumenta otrzymuj─ůc informacj─Ö o konsumencie takie jak bud┼╝et oraz preferencje jest w stanie odpowiedzie─ç na co klient wyda kapita┼é. Oczywi┼Ťcie oznacza to przyj─Öcie wielu uproszcze┼ä. Teoria konsumenta zak┼éada, ┼╝e ludzie s─ů racjonalni i zasadniczo wszyscy s─ů tacy sami. Wyniki s─ů do┼Ť─ç dok┼éadne, jednak┼╝e nie daj─ů stuprocentowej pewno┼Ťci.


Źródła:

  1. Law J. (2009) A Dictionary of Business and Management, Oxford University Press.
  2. Co składa się na Polskie PKB.
  3. U.S. Bureau of Labor Statistics. Consumer Spending: An Engine for U.S. Job Growth.

Seraphinite AcceleratorOptimized by Seraphinite Accelerator
Turns on site high speed to be attractive for people and search engines.